కలం, మహబూబ్ నగర్ బ్యూరో: కృష్ణా జలాల పంపిణీలో ఉమ్మడి మహబూబ్‌నగర్, నల్గొండ జిల్లాల మధ్య దశాబ్దాలుగా నడుస్తున్న నీటి పోరు (Krishna Water Dispute) వర్తమానంలో మరింత వేడెక్కింది. ఒకవైపు పాలమూరు బీడు భూములు నీరందక కన్నీరు పెడుతుంటే, మరోవైపు ప్రాజెక్టుల నిర్వహణ, నీటి వాటాల వ్యూహాలపై రెండు జిల్లాల నేతలు, నిపుణుల మధ్య సయోధ్య కుదరడం లేదు. నాగార్జునసాగర్‌లో లభ్యతగా ఉండే 350 టీఎంసీల నీటిని కాదని, శ్రీశైలంలో ఉండే 215 టీఎంసీల పైనే పాలమూరు ఎందుకు అంతగా పట్టుబడుతోంది? అసలు ఈ నల్గొండ, పాలమూరు జిల్లాల గొడవ ఇప్పట్లో ముగిసేనా? అంటూ సందేహం వ్యక్తం చేస్తున్నారు.
300 కిలోమీటర్లు నది పారుతున్నా..
పాలమూరు జిల్లా ఎగువన ఉన్నప్పటికీ భౌగోళిక పరిస్థితులు , గత పాలకుల నిర్లక్ష్యం వల్ల కృష్ణా నది నీటిని పూర్తిస్థాయిలో వాడుకోలేకపోతోంది. ఉమ్మడి పాలమూరు జిల్లాలో సుమారు 300 కిలోమీటర్లు కృష్ణా నది పారుతున్నా స్థానిక ప్రాజెక్టులకు నికర జలాల కేటాయింపులు తక్కువగా ఉండటంతో సాగునీరు అందక రైతాంగం వలసల బాట పట్టాల్సిన దుర్భర పరిస్థితులు ఉన్నాయి. శ్రీశైలం ఎడమగట్టు కాలువ, పాలమూరు-రంగారెడ్డి ఎత్తిపోతల పథకం వంటి ప్రాజెక్టుల ద్వారా తమకు దక్కాల్సిన న్యాయమైన నీటి హక్కులను కోల్పోతున్నామనే ఆవేదన పాలమూరు నివాసితుల్లో స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.
శ్రీశైలం ప్రాజెక్టుపైనే ఎందుకంత పట్టు..?
నాగార్జునసాగర్ పూర్తి స్థాయి నీటి నిల్వ సామర్థ్యం సుమారు 312 నుంచి 350 టీఎంసీల వరకు ఉంటుంది. శ్రీశైలం సామర్థ్యం సుమారు 215 టీఎంసీలు. అయితే, సాగర్‌లో ఎక్కువ నీరు ఉన్నా నల్గొండ దాన్ని వదులుకుని, శ్రీశైలం పైనే పట్టుబట్టడానికి బలమైన సాంకేతిక, భౌగోళిక కారణాలు ఉన్నాయంటున్నారు నిపుణులు. మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా భౌగోళికంగా ఎగువన ఉంది. శ్రీశైలం జలాశయం సముద్ర మట్టానికి గరిష్ఠంగా 885 అడుగుల ఎత్తులో ఉంటే, నాగార్జునసాగర్ 590 అడుగుల ఎత్తులో ఉంటుంది.
సాగర్ నుంచి నీటిని తేవాలంటే వందల మీటర్ల ఎత్తుకు నీటిని ఎత్తిపోయాలి. దీంతో కరెంట్ ఖర్చు, మోటార్ల సామర్థ్యంపై భారం విపరీతంగా పెరుగుతుంది. అదే శ్రీశైలం నుంచి అయితే తక్కువ ఎత్తుకు లిఫ్ట్ చేస్తే సరిపోతుంది. కొన్ని ప్రాంతాలకు గ్రావిటీ ద్వారా కూడా నీటిని తరలించవచ్చు. పాలమూరు-రంగారెడ్డి , జూరాల, నెట్టెంపాడు వంటి ముఖ్యమైన ఎత్తిపోతల పథకాలన్నీ శ్రీశైలం బ్యాక్ వాటర్, ఎగువ కృష్ణాపైనే ఆధారపడి డిజైన్ చేశారు. దీంతో సాగర్‌లో ఎన్ని టీఎంసీల నీరున్నా అది పాలమూరు పొలాలకు నేరుగా ఉపయోగపడదు.
నల్గొండ -పాలమూరు గొడవ ముగిసేనా?
నాగార్జునసాగర్ ఆయకట్టు కింద నల్గొండ, ఖమ్మం జిల్లాలు లబ్ధి పొందుతుండగా, శ్రీశైలం ఎడమగట్టు కాలువ ద్వారా కూడా నల్గొండ నీటిని వాడుకుంటోంది. శ్రీశైలంలో నీటి మట్టం తగ్గినప్పుడు ఎవరు ముందు నీటిని డ్రా చేయాలనే విషయంలో రెండు జిల్లాల మధ్య పోటీ నెలకొంటుంది. శ్రీశైలం నుంచి పాలమూరు ఎక్కువ నీటిని తరలిస్తే, సాగర్‌కు వచ్చే ప్రవాహం తగ్గి తమ ఆయకట్టు ఎండిపోతుందని నల్గొండ రైతుల ఆందోళన చేపట్టే పరిస్థితులు ఉన్నాయి. రెండు జిల్లాల నేతలు తమ ప్రాంత ప్రయోజనాల కోసమే పట్టుబడుతుండటంతో ఈ నీటి యుద్ధానికి (Krishna Water Dispute) శాశ్వత పరిష్కారం లభించడం లేదు.
బ్రిజేష్ కుమార్ ట్రిబ్యునల్ తీర్పులు, కృష్ణా నదీ యాజమాన్య బోర్డు ఆంక్షలు అమలులోకి వచ్చినా, లోపలి పూడికలు, నికర జలాల స్పష్టమైన కేటాయింపులు తేలకపోవడంతో ఇరు జిల్లాల గొడవ ఇప్పట్లో ముగిసేలా కనిపించడం లేదు. పాలమూరు వలసలు ఆగాలన్నా, నల్గొండ పచ్చగా ఉండాలన్నా ప్రాంతీయ పట్టుదల వీడి, శాస్త్రీయంగా నీటిని పంచుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. శ్రీశైలం, నాగార్జున సాగర్ ప్రాజెక్టుల గరిష్ట వినియోగాన్ని సమతూకం చేస్తూ స్పష్టమైన విధివిధానాలు ఖరారు చేయనంత వరకు ముగింపు లేని పోరాటాలుగానే మిగిలిపోనున్నాయి.
కృష్ణా నది ఉమ్మడి సంపద..
కృష్ణా నదిపై నిర్మించిన జంట జలాశయాలైన శ్రీశైలం, నాగార్జునసాగర్ నీటి వినియోగంపై ఉమ్మడి మహబూబ్‌నగర్, నల్గొండ జిల్లాల మధ్య పెద్ద నీటి యుద్దమే నడుస్తోంది. నాగార్జునసాగర్ పూర్తి స్థాయి నిల్వ సామర్థ్యం సుమారు 350 టీఎంసీల వరకు ఉండగా, శ్రీశైలం సామర్థ్యం కేవలం 215 టీఎంసీలు. నల్గొండ జిల్లా తన అవసరాల కోసం సాగర్ కంటే శ్రీశైలం నీటి పైనే ఎందుకు ఎక్కువగా పట్టుబడుతోంది? సాగర్ నుంచి నీటిని ఎందుకు పూర్తిగా వాడుకోలేకపోతోంది? అనే విషయమై రెండు జిల్లాల్లో రాద్ధాంతం నెలకొంది.
నల్గొండ జిల్లాలోని కొన్ని ప్రాంతాలు ముఖ్యంగా దేవరకొండ, మునుగోడు, నార్కట్‌పల్లి వంటి ప్రాంతాలు నాగార్జునసాగర్ జలాశయం కంటే చాలా ఎత్తులో ఉన్నాయి.నాగార్జున సాగర్ పూర్తి స్థాయి నీటి మట్టం సముద్ర మట్టానికి 590 అడుగులు మాత్రమే. శ్రీశైలం పూర్తి స్థాయి నీటి మట్టం సముద్ర మట్టానికి 885 అడుగులు. నల్గొండ జిల్లాలోని ఎగువ ప్రాంతాలకు నాగార్జునసాగర్ నుంచి నీటిని తీసుకురావాలంటే అత్యధిక సామర్థ్యం గల మోటార్లతో వందల మీటర్ల ఎత్తుకు నీటిని పంపింగ్ చేయాల్సి ఉంటుంది. ఇది నిరంతర విద్యుత్ వినియోగంతో కూడుకున్న అత్యంత ఖరీదైన ప్రక్రియగా నిపుణులు తేల్చారు.
గ్రావిటీ ద్వారానే శ్రీశైలం జలాలు..
శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు భౌగోళికంగా ఎత్తులో ఉండటం వల్ల, అక్కడి నుంచి నల్గొండ జిల్లాకు నీటిని తరలించడం సాంకేతికంగా సులువవుతుంది. ఏఎమ్ఆర్-ఎస్ఎల్బీసీ ప్రాజెక్టు శ్రీశైలం ఎడమగట్టు కాలువ కింద ఉమ్మడి నల్గొండ జిల్లాలోని దుర్భర కరువు ప్రాంతాలకు, ఫ్లోరైడ్ పీడిత గ్రామాలకు సాగు, తాగునీరు అందించేందుకు శ్రీశైలం లెఫ్ట్ బ్యాంక్ కెనాల్ ద్వారా ప్రణాళికలు రూపొందించారు. శ్రీశైలం జలాశయం నుంచి సుమారు 44 కిలోమీటర్ల పొడవైన భూగర్భ సొరంగ మార్గం ద్వారా నీటిని తరలిస్తున్నారు.
ఈ సొరంగం పూర్తయితే ఎటువంటి విద్యుత్ ఖర్చు లేకుండా, కేవలం గ్రావిటీ ద్వారానే రోజుకు 0.3 టీఎంసీల చొప్పున సుమారు 30 టీఎంసీలకు పైగా నీటిని నల్గొండ జిల్లాలోని అక్లింపల్లి రిజర్వాయర్‌కు తరలించవచ్చు. దీనివల్ల ఏటా రూ. 200 కోట్లకు పైగా కరెంట్ బిల్లులు ఆదా అవుతుందని నిపుణులు భావిస్తున్నారు. శ్రీశైలంలో నీటి మట్టం 824 అడుగులకు పడిపోయినా ఈ టన్నెల్ ద్వారా నల్గొండ నీటిని డ్రా చేసుకోవచ్చు. అందువల్ల నల్గొండ జిల్లాకు శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు ఒక జీవనాధారం లాంటిది.
నాగార్జునసాగర్ పరిమితులు..
నాగార్జునసాగర్ నుంచి నల్గొండ జిల్లాకు ఇప్పటికే ఎడమ కాలువ ద్వారా నీరు అందుతోంది. అయినప్పటికీ జిల్లా మొత్తం అవసరాలకు అది సరిపోవడం లేదు. సాగర్ ఎడమ కాలువ ద్వారా కేవలం ప్రవాహ మార్గంలో కిందకు ఉండే మిర్యాలగూడ, కోదాడ, హుజూర్‌నగర్ వంటి దిగువ మైదాన ప్రాంతాలకే నీరు అందుతుంది. ఎగువన ఉన్న కరువు ప్రాంతాలకు సాగర్ కాలువల ద్వారా నీరు ప్రవహించదు. సాగర్‌లో లభ్యమయ్యే 350 టీఎంసీల నీటిపై కేవలం నల్గొండకే హక్కు లేదు. అందులో ఉమ్మడి ఖమ్మం జిల్లాతో పాటు ఆంధ్రాలోని కృష్ణా, గుంటూరు, ప్రకాశం జిల్లాల ఆయకట్టు వాటాలు కూడా ఉన్నాయి.
కృష్ణా నదీ యాజమాన్య బోర్డు నిబంధనల ప్రకారం ఆ నీటిని దిగువన ఉన్న ఇతర అవసరాలకు కూడా విడుదల చేయాల్సి ఉంటుంది. నల్గొండ జిల్లాకు సాగర్‌లో ఎక్కువ నీరున్నా అది భౌగోళికంగా కింద ఉండటం వల్ల ఎగువ ప్రాంతాల కరవు తీర్చలేదు. అదే శ్రీశైలం నుండి అయితే సహజ సిద్ధమైన కాలువల ద్వారా ఎలాంటి కరెంట్ ఖర్చు లేకుండా జిల్లాలోని మెరక ప్రాంతాలకు నీటిని పారించవచ్చు. అందుకే, నల్గొండ జిల్లా శ్రీశైలంలో ఉన్న 215 టీఎంసీల నీటిపైనే అత్యంత వ్యూహాత్మకంగా పట్టుబడుతోంది.
Also Read : ప్రతిపక్షాలతో సమావేశానికి సీజేఐ సూర్యకాంత్ నిరాకరణ
Follow Us On: Youtube
